Τηλεφωνήματα από «λογιστές», phishing μέσω αγγελιών, πλαστά μηνύματα τραπεζών και e-ΕΦΚΑ και AI που μπορεί να μιμηθεί ακόμη και οικεία φωνή – Τα τελευταία περιστατικά και οι προειδοποιήσεις της ΕΛ.ΑΣ.
Ο «λογιστής» τηλεφωνεί για μια επιστροφή φόρου που πρέπει να πιστωθεί άμεσα. Ο «υπάλληλος» οργανισμού ενημερώνει για μια οικονομική εκκρεμότητα. Ένα email που μοιάζει να έχει σταλεί από τον e-ΕΦΚΑ ζητά από τον παραλήπτη να πατήσει έναν σύνδεσμο, ενώ μια αγγελία πώλησης στο Διαδίκτυο μπορεί να καταλήξει σε πλαστή σελίδα τράπεζας.
Και στη νεότερη εκδοχή της απάτης, οι Αρχές προειδοποιούν ακόμη και για το ενδεχόμενο η φωνή που ακούγεται στην άλλη άκρη της γραμμής να έχει δημιουργηθεί με τεχνητή νοημοσύνη ώστε να μοιάζει με τη φωνή ενός συγγενικού προσώπου.
Οι ηλεκτρονικές και τηλεφωνικές απάτες αλλάζουν πρόσωπο και, κυρίως, γίνονται πιο πειστικές. Το κοινό νήμα στις υποθέσεις που φτάνουν το τελευταίο διάστημα στις αστυνομικές Αρχές είναι ότι οι δράστες δεν περιμένουν πλέον απλώς να «τσιμπήσει» κάποιος σε ένα πρόχειρο μήνυμα. Χτίζουν μια ιστορία που μοιάζει αληθινή, δανείζονται την ιδιότητα του λογιστή, του τραπεζικού υπαλλήλου ή του υπαλλήλου δημόσιας υπηρεσίας, δημιουργούν την αίσθηση του επείγοντος και προσπαθούν να μην αφήσουν στο υποψήφιο θύμα χρόνο να σκεφτεί ή να διασταυρώσει όσα ακούει.
Η Ελληνική Αστυνομία επανήλθε στις 13 Αυγούστου με ειδική προειδοποίηση. Οι επιτήδειοι εμφανίζονται ως υπάλληλοι οργανισμών κοινής ωφέλειας, δημοσίων υπηρεσιών, εταιρειών τηλεπικοινωνιών, τραπεζών ή λογιστικών γραφείων και χρησιμοποιούν διαφορετικά προσχήματα: μια υποτιθέμενη τεχνική βλάβη, οικονομική εκκρεμότητα, επιστροφή χρημάτων ή έναν «επείγοντα έλεγχο». Ο στόχος είναι ο ίδιος: να δημιουργηθεί πίεση και σύγχυση ώστε ο πολίτης να ενεργήσει πριν προλάβει να ελέγξει ποιος πραγματικά του τηλεφωνεί.
Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται πλέον στην τεχνολογία. Η ΕΛ.ΑΣ. επισημαίνει την πιθανότητα χρήσης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης για τη μίμηση της φωνής συγγενικού προσώπου. Το σενάριο γίνεται έτσι πολύ πιο δύσκολο να απορριφθεί με την πρώτη ματιά: ο πολίτης μπορεί να ακούσει μια φωνή που μοιάζει οικεία και αμέσως μετά έναν δήθεν αστυνομικό, γιατρό ή άλλο πρόσωπο να ζητά χρήματα λόγω κάποιας έκτακτης ανάγκης. Οι Αρχές διευκρινίζουν πάντως ότι οι αναφορές για τέτοια περιστατικά παραμένουν μέχρι στιγμής περιορισμένες. Πρόκειται περισσότερο για μια νέα δυνατότητα που μπαίνει στο οπλοστάσιο των απατεώνων παρά για μέθοδο που έχει ήδη αντικαταστήσει τις παλιές.
Ο «λογιστής», αντίθετα, παραμένει σταθερή αξία. Και οι ιστορίες που χρησιμοποιούνται είναι προσαρμοσμένες στην οικονομική καθημερινότητα: επιστροφή φόρου, επίδομα, ρύθμιση οφειλής ή κάποια δήθεν εκκρεμότητα με την Εφορία. Στις 3 Αυγούστου η ΕΛ.ΑΣ. εξέδωσε νέα προειδοποίηση, αναφέροντας μεταξύ άλλων περιπτώσεις δραστών που προσποιούνται λογιστές και χρησιμοποιούν ακριβώς ως πρόσχημα τη χορήγηση επιδόματος, την επιστροφή φόρου ή τη ρύθμιση μιας οφειλής. Εκεί αρχίζει το πραγματικό «ψάρεμα»: ζητούνται στοιχεία καρτών, PIN, κωδικοί επαλήθευσης ή άλλες πληροφορίες που ανοίγουν τον δρόμο προς τον τραπεζικό λογαριασμό.
Σε πραγματική υπόθεση που εξιχνιάστηκε στην Άρτα, άνδρας δέχθηκε τηλεφώνημα από άγνωστο που παρουσιάστηκε ως λογιστής και τον έπεισε ότι δικαιούται επιδόματα. Ακολουθώντας τις οδηγίες του, το θύμα έδωσε στοιχεία δύο τραπεζικών καρτών και από τους λογαριασμούς του μεταφέρθηκαν 2.050 ευρώ.
Το εύρος της συγκεκριμένης «βιομηχανίας» αποτυπώθηκε ακόμη πιο καθαρά σε μεγάλη υπόθεση που εξάρθρωσε η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος τον Ιούλιο. Η οργάνωση χρησιμοποιούσε ως πρόσχημα την ιδιότητα υπαλλήλου του ΔΕΔΔΗΕ ή λογιστή και είχε στήσει μέχρι και «τηλεφωνικό κέντρο». Συνελήφθησαν επτά μέλη, μεταξύ των οποίων δύο αρχηγικά και οι «τηλεφωνητές», ενώ σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ. το παράνομο οικονομικό όφελος ξεπερνούσε τα 1,6 εκατ. ευρώ.
Οι ιστορίες που επιστρατεύονται φτάνουν κάποιες φορές στα όρια του απίθανου. Σε υπόθεση στην Αιγιάλεια, οι δράστες που εμφανίζονταν ως «λογιστές» έπειθαν ηλικιωμένους να βγάλουν χρήματα, κοσμήματα και τιμαλφή έξω από το σπίτι τους, υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να γίνει η… καταγραφή τους από δορυφόρο. Η Αστυνομία συνέδεσε τον κατηγορούμενο με εγκληματική ομάδα που μέσα σε δέκα ημέρες φέρεται να είχε πραγματοποιήσει τέσσερις απάτες και δύο απόπειρες.
Στη Χαλκίδα εξιχνιάστηκαν μέσα στον Αύγουστο δύο ακόμη υποθέσεις, με τους δράστες να χρησιμοποιούν αντίστοιχα την ιδιότητα του υπαλλήλου του ΔΕΔΔΗΕ και του δήθεν λογιστή. Η επανάληψη των ίδιων ιδιοτήτων μόνο τυχαία δεν είναι: πρόκειται για πρόσωπα στα οποία ο πολίτης έχει συνηθίσει να δίνει οικονομικές πληροφορίες ή να ακούει οδηγίες σχετικά με λογαριασμούς, φόρους και πληρωμές.
Την ίδια στιγμή, η παγίδα μεταφέρεται από το τηλέφωνο στην οθόνη. Μόλις στις 26 Αυγούστου η Αστυνομία ανακοίνωσε την εξιχνίαση υπόθεσης phishing στη Σάμο. Η υπόθεση είχε ξεκινήσει από διαδικτυακή αγγελία πώλησης κινητού τηλεφώνου: μέσω παραπλανητικού συνδέσμου υποκλάπηκαν τραπεζικά στοιχεία της παθούσας και αφαιρέθηκαν από τον λογαριασμό της 1.440 ευρώ. Η υπόθεση είχε διαπραχθεί περίπου έναν χρόνο νωρίτερα, αλλά η ταυτοποίηση του εμπλεκομένου ανακοινώθηκε τώρα.
Αυτό είναι και ένα από τα πιο επικίνδυνα χαρακτηριστικά του σύγχρονου phishing. Ο απατεώνας δεν χρειάζεται απαραίτητα να στείλει ένα μήνυμα από το πουθενά. Μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε μια πραγματική συναλλαγή: κάποιος πουλά ένα κινητό, ένα αντικείμενο ή ένα προϊόν μέσω αγγελίας και ο υποτιθέμενος αγοραστής τού στέλνει έναν σύνδεσμο για να «πληρωθεί». Η πλαστή σελίδα ζητά τραπεζικά στοιχεία και εκεί η κανονική αγοραπωλησία μετατρέπεται σε παγίδα.
Τον Αύγουστο εμφανίστηκε παράλληλα νέα εκστρατεία παραπλανητικών emails που παρουσιάζονται ως μηνύματα του e-ΕΦΚΑ, για την οποία προειδοποίησε η Διεύθυνση Δίωξης Κυβερνοεγκλήματος. Η εικόνα είναι γνώριμη αλλά όλο και πιο προσεγμένη: λογότυπα, χρώματα και ορολογία που παραπέμπουν στον πραγματικό φορέα, με στόχο ο παραλήπτης να θεωρήσει ότι βρίσκεται μπροστά σε μια κανονική διοικητική διαδικασία και να ακολουθήσει τον σύνδεσμο που του υποδεικνύεται.
Το ίδιο μοντέλο χρησιμοποιείται με τράπεζες, φορολογικές υπηρεσίες, εταιρείες ηλεκτρισμού και άλλους οργανισμούς. Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με τις παλιότερες ηλεκτρονικές απάτες: το ανορθόγραφο email που υποσχόταν εκατομμύρια έχει δώσει τη θέση του σε πολύ πιο «καθημερινές» ιστορίες. Μια επιστροφή φόρου, ένα επίδομα, μια πληρωμή από αγγελία, μια ειδοποίηση λογαριασμού ή μια δήθεν εκκρεμότητα είναι πολύ πιο πιθανό να βρουν τον παραλήπτη σε στιγμή που περιμένει πράγματι κάτι παρόμοιο.
Οι Αρχές επιμένουν γι’ αυτό σε έναν απλό κανόνα: κανένας πραγματικός υπάλληλος τράπεζας, δημόσιας υπηρεσίας ή λογιστικού γραφείου δεν χρειάζεται το προσωπικό PIN ή τον κωδικό μιας χρήσης που φτάνει στο κινητό για να καταβάλει ένα επίδομα ή μια επιστροφή φόρου. Η ΕΛ.ΑΣ. συστήνει επίσης να μη συμπληρώνονται προσωπικά και οικονομικά δεδομένα σε φόρμες που φτάνουν μέσω άγνωστων emails, SMS ή social media και να γίνεται ανεξάρτητη επικοινωνία με τον οργανισμό ή το πρόσωπο που υποτίθεται ότι τηλεφώνησε.
Ειδικά όταν στο τηλέφωνο εμφανίζεται συγγενικό πρόσωπο σε κατάσταση «έκτακτης ανάγκης», η σύσταση αποκτά πλέον διαφορετική σημασία: κλείνουμε τη γραμμή και καλούμε εμείς τον συγγενή στον αριθμό που ήδη γνωρίζουμε. Αν κάποιος εμφανίζεται ως λογιστής, καλούμε τον δικό μας λογιστή. Αν το μήνυμα φαίνεται τραπεζικό, ανοίγουμε μόνοι μας την εφαρμογή της τράπεζας αντί να ακολουθήσουμε τον σύνδεσμο που έφτασε με SMS ή email.
