Το να αφήνουμε τις ψηφιακές συσκευές να μας θυμίζουν τα πάντα μπορεί να επηρεάζει μακροπρόθεσμα τη μνήμη μας, σύμφωνα με τα στοιχεία σχετικής έρευνας.
Στη σύγχρονη ζωή, η μνήμη μας εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ψηφιακές συσκευές. Οι περισσότεροι άνθρωποι χρησιμοποιούν καθημερινά υπενθυμίσεις από το κινητό, το smartwatch ή το ημερολόγιό τους. Ειδοποιήσεις για ραντεβού, προθεσμίες, υποχρεώσεις και μικρές καθημερινές εργασίες έχουν γίνει ένα απαραίτητο εργαλείο που μας βοηθά να οργανώνουμε καλύτερα τον χρόνο μας.
Τι μπορεί να συμβεί αν η μνήμη μας εξαρτάται απόλυτα από την τεχνολογία;
Ωστόσο, μια νέα μελέτη που είναι δημοσιευμένη στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Experimental Psychology: Learning, Memory, and Cognition δείχνει ότι η συνεχής εξάρτηση από αυτές τις εξωτερικές «βοήθειες» μπορεί να έχει και μια απρόσμενη συνέπεια. Ίσως μειώνει την ικανότητα του εγκεφάλου να θυμάται μόνος του.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι, ενώ οι υπενθυμίσεις βελτιώνουν άμεσα την απόδοσή μας, μπορεί ταυτόχρονα να στερούν από τη μνήμη την απαραίτητη εξάσκηση για να γίνει πιο δυνατή.
Η έννοια της «γνωστικής εκφόρτωσης»
Οι ψυχολόγοι ονομάζουν αυτή τη διαδικασία γνωστική εκφόρτωση (cognitive offloading). Πρόκειται για τη μεταφορά ενός μέρους της νοητικής προσπάθειας από τον εγκέφαλο σε ένα εξωτερικό εργαλείο, όπως μια εφαρμογή υπενθυμίσεων.
Για παράδειγμα, όταν γράφουμε μια σημαντική υποχρέωση στο κινητό μας, δεν χρειάζεται να καταναλώνουμε ενέργεια προσπαθώντας να τη συγκρατήσουμε στη μνήμη μας. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο σε μια εποχή όπου ο όγκος των πληροφοριών που δεχόμαστε καθημερινά είναι τεράστιος. Οι επιστήμονες όμως θέλησαν να εξετάσουν αν αυτή η πρακτική έχει μόνο οφέλη ή αν επηρεάζει μακροπρόθεσμα την ικανότητά μας να θυμόμαστε χωρίς βοήθεια.
Τα αποτελέσματα της έρευνας
Η μελέτη περιλάμβανε δύο πειράματα με εκατοντάδες συμμετέχοντες. Οι εθελοντές έπρεπε να εκτελούν μια εργασία στον υπολογιστή, ενώ ταυτόχρονα έπρεπε να θυμούνται κάποιες μελλοντικές ενέργειες. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιούσαν εμφανείς υπενθυμίσεις, ενώ σε άλλες βασίζονταν αποκλειστικά στη δική τους μνήμη.
Όσο οι υπενθυμίσεις ήταν διαθέσιμες, οι συμμετέχοντες είχαν σχεδόν άριστη απόδοση. Όταν όμως οι υπενθυμίσεις αφαιρέθηκαν, όσοι είχαν προηγουμένως βασιστεί σε αυτές παρουσίασαν χειρότερη μνήμη σε σύγκριση με όσους είχαν εξασκηθεί εξαρχής χωρίς βοήθεια.
Η σημασία της προσπάθειας για τη μνήμη
Οι ερευνητές εξηγούν ότι η μνήμη, όπως και πολλές άλλες ικανότητες του εγκεφάλου, χρειάζεται εξάσκηση για να διατηρείται δυνατή. Όταν προσπαθούμε να θυμηθούμε κάτι μόνοι μας, αυτή η προσπάθεια λειτουργεί σαν «άσκηση» που ενισχύει τις συνδέσεις του εγκεφάλου.
Η ιδέα αυτή συνδέεται με την έννοια των «επιθυμητών δυσκολιών» στην ψυχολογία. Σύμφωνα με αυτή, κάποιες φορές η μεγαλύτερη προσπάθεια οδηγεί σε καλύτερη και πιο σταθερή μάθηση.
Δεν χρειάζεται να εγκαταλείψουμε τις υπενθυμίσεις
Οι ειδικοί δεν προτείνουν να σταματήσουμε να χρησιμοποιούμε την τεχνολογία. Οι υπενθυμίσεις παραμένουν πολύτιμα εργαλεία, ειδικά για σημαντικές υποχρεώσεις που δεν πρέπει να ξεχάσουμε.
Το ζητούμενο είναι η ισορροπία. Ίσως είναι χρήσιμο να αφήνουμε κάποιες μικρές καθημερινές πληροφορίες να παραμένουν στη μνήμη μας, αντί να μεταφέρουμε κάθε σκέψη και κάθε υποχρέωση στο κινητό.
Η τεχνολογία μπορεί να γίνει ένας πολύτιμος σύμμαχος, αρκεί να μην αντικαταστήσει πλήρως μια από τις πιο σημαντικές λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου: την ικανότητα να θυμάται, να μαθαίνει και να εξελίσσεται.
Μαρία Τζωρτζακη – vita
