Οι συνέπειες της έλλειψης ύπνου μπορεί να εμφανιστούν με απρόσμενο τρόπο.
Βαριά βλέφαρα, τρίτη κούπα καφέ πριν φτάσει η ώρα 10:00 και μια «θολούρα» που δεν φεύγει. Αυτά είναι τα προφανή σημάδια ότι μας λείπει ύπνος. Υπάρχουν όμως κι άλλα, που ίσως μας αιφνιδιάσουν και αφορούν από την όρεξη και τη διάθεσή μας, μέχρι ακόμα και την κύστη μας.
Επειδή οι περισσότεροι δεν συνδέουμε αυτά τα συμπτώματα με το τι συμβαίνει- ή δεν συμβαίνει- τη νύχτα, το TIME απευθύνθηκε σε ειδικούς που εξήγησαν ποια σημάδια προδίδουν προβλήματα στον ύπνο, ώστε να τα «ερμηνεύουμε» γρήγορα.
Συμπτώματα παρόμοια με ΔΕΠΥ
Κάποιοι ειδικοί λένε πως οι μη διαγνωσμένες διαταραχές ύπνου- ιδιαίτερα η αποφρακτική υπνική άπνοια- μπορεί να μιμηθεί, ή να επιδεινώσει τα συμπτώματα της ΔΕΠΥ, ιδιαίτερα σε παιδιά. Αν δεν κοιμόμαστε αρκετά, αυτό μπορεί να προκαλέσει ή να επιδεινώσει προβλήματα με την προσοχή, τη συμπεριφορά, ή τον έλεγχο των παρορμήσεων, επισημαίνει η δρ. Άλις Χόγκλαντ, διευθύντρια της κλινικής διαταραχών ύπνου του Rochester Regional Health.
Λαχτάρα για πρόχειρο φαγητό
Η έλλειψη ύπνου διαταράσσει την ισορροπία δύο βασικών ορμονών της όρεξης: της γκρελίνης και της λεπτίνης, που ρυθμίζουν αντίστοιχα τα αισθήματα πείνας και κορεσμού. Σε μία μελέτη, «ο σύντομος ύπνος συνδέθηκε με χαμηλότερη λεπτίνη, υψηλότερη γκρελίνη και μεγαλύτερη πείνα», λέει ο δρ. Ντέιβιντ Μπέναβαϊντς, γιατρός που ειδικεύεται σε θέματα ύπνου, στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ. «Οπότε, ουσιαστικά το σώμα στέλνει ένα ισχυρότερο μήνυμα “φάε” και ένα ασθενέστερο σήμα “είμαι χορτάτος”. Αυτά τα δύο δεν είναι καλός συνδυασμός», συμπληρώνει.
Επίσης, η έλλειψη ύπνου στρέφει το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου σε τροφές με πολλές θερμίδες. «Θυμάμαι όταν έκανα ειδικότητα, δούλευα 24ωρες βάρδιες και ορκίζομαι πως πάντα έψαχνα ντόνατς», περιγράφει ο γιατρός. Έρευνες δείχνουν πως η έλλειψη ύπνου μπορεί να μας κάνει να καταναλώνουμε περίπου 300 επιπλέον θερμίδες κάθε ημέρα, αρκετές για να κάνουν ουσιαστική διαφορά με την πάροδο του χρόνου, ακόμα κι αν δεν έχει αλλάξει η υπόλοιπη διατροφή μας.
Είμαστε πιο συναισθηματικοί από ό,τι συνήθως
Μία μελέτη διαπίστωσε πως η στέρηση ύπνου έκανε την αμυγδαλή να αντιδρά κατά περίπου 60% πιο έντονα σε αρνητικά ερεθίσματα, ενώ ταυτόχρονα αποδυνάμωνε την περιοχή του εγκεφάλου που βοηθά στη ρύθμιση αυτών των αντιδράσεων.
Μπορεί να ομολογήσουμε κάτι που δεν κάναμε
Σε μελέτη του 2016, οι συμμετέχοντες που τους έλειπε ύπνος ήταν πάνω από τέσσερις φορές πιο πιθανό να υπογράψουν μια δήλωση στην οποία ισχυρίζονταν ότι είχαν κάνει κάτι που δεν είχαν πράξει. «Η κούραση δεν κάνει μόνο πιο αργούς τους ανθρώπους. Κάνει πιο πιθανό να συμφωνήσουν σε κάτι που δεν ήταν αλήθεια», σημειώνει ο Μπέναβαϊντς. Έτσι, στη δουλειά, σε δύσκολες συζητήσεις ή σε καταστάσεις που κάποιος πιέζεται να συμφωνήσει με κάτι που ξέρει ότι δεν είναι σωστό, ένας εγκέφαλος που στερείται ύπνου είναι πολύ πιο πιθανό να συνθηκολογήσει.
Ξύπνημα με δυνατό πονοκέφαλο
Οι άνθρωποι με υπνική άπνοια συχνά αναφέρουν πονοκεφάλους, ιδιαίτερα το πρωί. Η ακανόνιστη αναπνοή κατά τη διάρκεια του ύπνου επιτρέπει τη συσσώρευση διοξειδίου του άνθρακα και την πτώση του επιπέδου οξυγόνου στον εγκέφαλο, προκαλώντας πονοκέφαλο μέχρι να ξυπνήσουμε.
Τρίξιμο δοντιών
Ο βρυγμός- το τρίξιμο και το σφίξιμο των δοντιών- συχνά θεωρείται αντίδραση στο στρες. Παρότι αυτό παίζει ρόλο, η ιατρική του ύπνου υποδεικνύει μια άλλη, πιο συγκεκριμένη, αιτία. Μελέτες δείχνουν πως πολλά επεισόδια τριξίματος δοντιών συμβαίνουν αμέσως έπειτα από μία διαταραχή της αναπνοής κατά τη διάρκεια του ύπνου.
Όταν συμβαίνει αυτό, ο εγκέφαλος μας βγάζει από τον βαθύ ύπνο, εμποδίζοντας να φτάσουμε στα πλήρως αναζωογονητικές φάσεις που χρειάζεται το σώμα. Η σχέση είναι αμφίδρομη: ο πόνος στη γνάθο μπορεί να εμποδίσει το σώμα να πέσει σε βαθιά, αναζωογονητικά στάδια ύπνου.
Ξυπνάμε συνεχώς για τουαλέτα
Η νυκτουρία- το να ξυπνάμε μία ή περισσότερες φορές μέσα στη νύχτα για να ουρήσουμε- θεωρείται ευρέως ότι οφείλεται στην κατανάλωση υγρών, τη μεγάλη ηλικία ή την εγκυμοσύνη. Όμως, είναι και ένα από τα πιο σημαντικά, που συχνά παραβλέπονται, σημάδια για διαταραχές αναπνοής στον ύπνο.
Ο μηχανισμός ξεκινάει στην καρδιά: Όταν η υπνική άπνοια διακόπτει επανειλημμένα την αναπνοή, ασκεί πίεση στην καρδιά, προκαλώντας την απελευθέρωση μιας ορμόνης που λέει στο σώμα να απαλλαγεί από τα περισσευούμενα υγρά. Και αυτό μας στέλνει στην τουαλέτα.
Είμαστε εξαντλημένοι, αλλά «τσιτωμένοι» το βράδυ
Το να αισθανόμαστε εξαντλημένοι αλλά να μην μπορούμε να χαλαρώσουμε είναι συνηθισμένο, αλλά όχι φυσιολογικό. «Είναι ένα αδιαμφισβήτητο σημάδι ότι δεν κοιμάστε σωστά για κάποιο χρονικό διάστημα», επισημαίνει η δρ. Σαέμα Ταχίρ, ειδική στις διαταραχές ύπνου. Αυτό δεν χρειάζεται να σημαίνει μήνες ή χρόνια, μπορεί να συμβεί μέσα σε μερικές εβδομάδες.
Ο κακός ύπνος διαταράσσει τον φυσιολογικό ρυθμό των ορμονών του στρες, εξηγεί. Κανονικά, η κορτιζόλη είναι υψηλότερη το πρωί και μειώνεται μέχρι την ώρα του ύπνου. Αλλά, όταν διαταράσσεται ο ύπνος, αυτά τα επίπεδα μπορούν να παραμείνουν αυξημένα τη νύχτα, κρατώντας το σώμα μας σε μια κατάσταση χαμηλού επιπέδου εγρήγορσης. Έτσι, είμαστε εξαντλημένοι, αλλά δεν μπορούμε να χαλαρώσουμε πλήρως.
Αρρωσταίνουμε συνεχώς
Ο ύπνος συνδέεται στενά με το ανοσοποιητικό σύστημα, αλλά μπορεί να μας εκπλήξει η ταχύτητα με την οποία επηρεάζει τη λειτουργία του. Μελέτη έδειξε ότι ακόμα και μία νύχτα μειωμένου ύπνου προκάλεσε πτώση περίπου 28% στη δραστηριότητα των κυττάρων-φυσικών φονιάδων, βασικό μέρος της πρώτης γραμμής άμυνας του ανοσοποιητικού, το επόμενο πρωί.
Η χρόνια στέρηση ύπνου οδηγεί σε ευρύτερη δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού, αυξημένη ευαισθησία σε λοιμώξεις και ορμονικές ανισορροπίες που επιδεινώνουν το πρόβλημα. Αν κολλάτε κάθε φορά που κυκλοφορεί κρυολόγημα, αξίζει να αναρωτηθείτε αν κοιμάστε αρκετά, λέει ο Μπέναβαϊντς.
Κλείνουν τα μάτια μας στο τιμόνι (και δεν το ξέρουμε)
Μελέτες προσομοίωσης οδήγησης έχουν αποκαλύψει πως όσοι τους λείπει ύπνος βιώνουν επανειλημμένους μικροΰπνους- σύντομες, ακούσιες υπνηλίες που διαρκούν δευτερόλεπτα- προτού συνειδητοποιήσουν την κατάστασή τους. Μέχρι να σκεφτούν να πιουν έναν καφέ ή να σταματήσουν, ο εγκέφαλός τους μπορεί ήδη να έχει μπει και βγει από την κατάσταση ύπνου πολλές φορές, χωρίς να το ξέρουν, κάτι που αποτελεί μία επικίνδυνη συνέπεια της έλλειψης ύπνου.
